Historia parafii Stare JuchyObejrzyj większy rysunek

                Miejscowość Jucha była znana w całej okolicy za czasów pogańskich, z kultu religijnego, skladanych ofiar na głazie - ołtarzu, leżącym w lesie, nad miejscową strugą. Zapomniana przez lata wyniszczenia, zaczęła się powoli zaludniać, ściągali tu bowiem osadnicy z Mazowsza. Za zezwoleniem i poparciem Bernarda von Baltzhoffena, komtura brandenburskiego, biskup warmiński, Mikołaj von Tüngen, 25 czerwca 1487 roku wyraża zgodę na utworzenie nowej parafii we wsi "Juchi". Pierwotny, drewniany kościółek miał być podobno zbudowany w Starych Juchach przy obecnej ulicy Długiej, na wzgórzu, gdzie znajdują się resztki starego cmentarza. Pierwszym proboszczem parafii, wspomnianym w dokumencie z 1487 roku, był Paweł. Kościół w Starych Juchach był znanym miejscem odpustowym. Odpusty odbywały się w parafii w dniu św. Trójcy i w pierwszą niedzielę września. Wiara chrześcijańska nie miała jednak wśród osadników zbyt gorliwych wyznawców, skoro zaczęto uprawiać pogańskie praktyki, praktykowane wcześniej przez Jaćwingów i składać ofiary bożkom. Według relacji ks. Karola Foksa dlatego właśnie na drodze wiodącej do pogańskiego miejsca kultu wybudowano inny kościół, by zagrodzić drogę do pogańskich praktyk w lesie. Podczas wizyty księcia Albrechta Herzoga w Juchach w grudniu 1548 roku omówiona została sprawa budowy nowego kościoła. Zakończona została prawdopodobnie w 1586 roku (budowla główna w 1585, przedsionki rok później). Stary, drewniany kościółek spłonął od uderzenia pioruna w 1595 roku. Kościół ten prawdopodobnie nie został już nigdy odbudowany.

                Książę Albrecht, ówczesny władca Prus ogłasza 6 lipca 1525 roku w Królewcu mandat reformacyjny. Oznacza to wprowadzenie w Prusach wyznania ewangelickiego. W konsekwencji przyjęcia przez Prusy Książęce obrządku luterańskiego, zlikwidowana zostaje w Juchach parafia katolicka. Stan taki ma miejsce aż do zakończenia II wojny światowej. Od kwietnia 1526 roku prowadzona jest wizytacja parafii, pod kątem formy kultu religijnego. Wizytacji parafii na terenie Mazur dokonywał archiprezbiter kętrzyński, Michał Meurer. Luteranizm jak się okazało, spotkał się na tych terenach z największym oporem. Wiązać to możemy z dużym przywiązaniem potomków osadników z Mazowsza, do kilkuwiekowej tradycji katolickiej. Ponowne wizytacje pod koniec XVI wieku wykazują także, iż mieszkańcy Mazur trwają w swej dawnej wierze - katolicyzmie. W wizytowanym wówczas kościele w Juchach wisiał nadal obraz Matki Bożej.

                Szkoła parafialna w Juchach istniała już przed 1529 rokiem, gdyż wizytował ją wówczas biskup Meurer z Kętrzyna. Możliwe jednak, iż powstała prawie równolegle z parafią, czyli na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XV wieku. Ołtarz, który przetrwał w kościele do chwili obecnej, datowany jest prawdopodobnie na 1501 rok. W takim układzie data 1591 roku, umieszczona na ołtarzu, oznaczać by miała czas przeniesienia ołtarza ze starego, drewnianego kościółka do nowego, murowanego. Kapłani głosili nauki z pochodzącej z 1574 roku drewnianej ambony, ośmiobocznej, w barokowym stylu. Ambona ta przetrwała aż do chwili obecnej. Dzwony uzyskała parafia w latach 1624 (duży) i 1642 (mniejszy).

                Najazd litewski w lutym 1657 roku rujnuje Stare Juchy, prawdopodobnie zniszczony zostaje kościół. Po tych wypadkach większą opieką otacza parafię rodzina Pełkowskich (1659 rok). To prawdopodobnie herb Pełkowskich wymalowany jest na sklepieniu kościoła w Juchach. Prawdopodobnie z początku XVIII wieku pochodzi istniejący do dzisiaj budynek szkolny, naprzeciw kościoła, przy ulicy Ełckiej. W 1772 roku kościół otrzymuje organy wykonane przez firmę Jana Christiana z Królewca. W tym samym roku dokonany zostaje remont dachu kościoła (prawdopodobnie zmieniono jego pokrycie ze słomianego na dachówkę).

                Dla skuteczniejszego oddziaływania na parafian i nauczania w szkole, proboszcz parafii musiał znać dobrze język polski i posługiwać się nim na co dzień. Na pewno do 1890 roku nabożeństwa w niedziele i święta odprawiane były w Starych Juchach w języku niemieckim, a zaraz potem po polsku. W okresie drugiej wojny światowej nabożeństwa po polsku miały miejsce już tylko raz w miesiącu, w godzinach popołudniowych. W latach 1885-1886, przed jubileuszem 400-lecia parafii, dokonano przebudowy kościoła - jego okien i posadzki. W roku 1887 z okazji tej rocznicy odbył się w Starych Juchach zjazd pastorów, w czasie którego udekorowany został ówczesny proboszcz, Jan Fryderyk Gawlik przez władze kościelne. W 1913 roku wyremontowany zostały dachy kościoła i wieży. Obniżono wieżę o dwa metry, pokryto ją i cały dach budynku nową dachówką półrurkową. W latach 1922-23 remontuje i przebudowuje organy firma Goebel z Królewca. W 1929 roku dokonano w kościele przebudowy wnętrza. Nad głównym ołtarzem pozostawiono płaski sufit, resztę nad główną nawą zabudowano półbeczkowym sklepieniem. Dokonano również przebudowy organów na elektryczny napęd, dodano nowe registry, całość pomalowano.

                W styczniu 1945 roku parafię opuściła w ucieczce przed wojskami radzieckimi większość jej mieszkańców, wraz z proboszczem Franzem Nieden, który opuścił Stare Juchy 22 stycznia 1945 roku. Do wiosny tego roku tereny te ziały pustką. Ludzi prawie nie spotykało się, urzędowały patrole radzieckie. Z czasem zaczęli przybywać na te ziemie polscy osadnicy. Jeszcze przed nimi dotarli tu szabrownicy. Cmentarze kościelne i wiejskie zostały sponiewierane, zdewastowane, ograbione z wartościowszych nagrobków, kutych w żelazie ogrodzeń. Wnętrza kościołów spenetrowano w poszukiwaniu ukrytych skarbów, pokłuto obrazy, poniszczono figury i rzeźby. Nie zrobili tego żołnierze frontowi, tylko grupy maruderów ciągnących za frontem, a następnie przybyli tu z Polski szabrownicy. 6 kwietnia 1945 roku administrację w powiecie ełckim przejmuje polska władza. Zaczęto myśleć o powołaniu katolickiej parafii. Potrzebne budynki uchowały się od zniszczenia, brakowało jedynie księdza. We wrześniu 1945 roku otwarta zostaje szkoła w Starych Juchach. Z okazji poświęcenia szkoły, w jednej z jej sal miała miejsce pierwsza po wojnie Msza Święta. Odprawiona została 25 listopada 1945 przez księdza Jana Tokarza z Ełku. Miał on też dokonać bez większego rozgłosu, 15 sierpnia 1945 roku, poświęcenia kościoła. Pierwszym proboszczem parafii w Starych Juchach został w 1946 roku ksiądz Karol Foks. 14 czerwca 1949 roku miała miejsce w parafii pierwsza wizytacja pasterska, przeprowadzona przez księdza biskupa Teodora Benscha z Olsztyna. Udzielił on po raz pierwszy w parafii sakramentu bierzmowania. W dniach od 15 do 22 maja 1949 roku odbyły się pierwsze Misje Święte. Skierowany na leczenie do Szpitala Wojewódzkiego w Białymstoku ks. Karol Fox umiera tam w wieku 74 lat, 15 stycznia 1953 roku. Po księdzu Karolu Foksie w parafii Stare Juchy rządy sprawował kilka miesięcy ks. Józef Kątski, przyjeżdżający co kilka dni z Ełku. 26 czerwca 1955 roku odbyła się druga z kolei wizytacja pasterska połączona z bierzmowaniem, przeprowadzona przez księdza biskupa Stefana Biskupskiego. Trzecia miała miejsce trzy lata później, 21 czerwca 1958 roku, dokonana przez księdza biskupa Tomasza Wilczyńskiego.

                W grudniu 1956 roku nastąpiła kolejna zmiana proboszcza. Ksiądz Zarzycki przeniesiony został do Boguchwały, a jego stanowisko objął ks. Stanisław Orłowski z parafii Kowale Oleckie. Okres jego proboszczostwa przypadł na czasy zmiany stanowiska państwa wobec kościoła. Władze oświatowe zabroniły nauczania religii w salach szkolnych. Należało szukać pomieszczeń na punkty katechetyczne w Starych Juchach i okolicznych wsiach. Z powodu ich braku nauczanie przez dłuższy czas odbywało się w kościele. Kościół parafialny erygowany zostaje w 1958 roku pod wezwaniem Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny. Latem 1958 roku miało miejsce w tutejszym kościele wyświęcenie na kapłanów trzech kleryków z seminarium duchownego w Olsztynie. Uroczystość odbyła się w pobliżu kościoła, na specjalnie zbudowanym ołtarzu. Ceremonię i nabożeństwo z sakramentem bierzmowania celebrował ksiądz biskup Tomasz Wilczyński. Zakupione zostały wówczas do kościoła dwa polichromowane boczne ołtarze z drzewa. W 1962 roku ks. proboszcz Stanisław Orłowski został przeniesiony do Braniewa, na jego miejsce przybył ks. Józef Zasas, który kierował parafią do końca lutego 1965 roku. W trakcie jego proboszczowania miała miejsce w dniu 24 czerwca 1963 roku czwarta wizytacja pasterska i misja Najświętszego Serca Jezusowego dokonana przez księdza biskupa dra Józefa Drzazgę z Olsztyna.

                Następcą księdza Zasasa zostaje od 13 marca 1965 roku zarządzający parafią do dzisiaj proboszcz, ksiądz Edward Burczyk z parafii św. Wojciecha w Ełku. Przed nowo mianowanym proboszczem stanęły trudne do wykonania zadania, wymagające sporych nakładów finansowych, zaistniała bowiem konieczność przeprowadzenia kapitalnych remontów świątyni i parafialnych budynków. W pierwszym rzędzie przystąpiono do przełożenia dachówek na lewej połowie dachu, by uchronić ściany od dalszego zawilgocenia. Zmieniono jednocześnie instalację elektryczną doprowadzającą prąd do organów, założono oświetlenie jarzeniowe. Z okazji jubileuszu tysiąclecia Chrztu Polski w 1966 roku w ścianę kościoła wmurowana została marmurowa tablica. Zdecydowano się na wstawienie w okna witraży, których wykonania podjęła się pracownia witraży artysty Kuźmińskiego z Poznania. We wrześniu 1966 roku w dwóch połączonych pomieszczeniach na plebanii urządzona została kaplica katechetyczna, z pełnym wyposażeniem szkolnym. Nauka religii odbywała się w niej przez cały rok szkolny.

                23 kwietnia 1973 roku szóstej wizytacji pasterskiej dokonał ksiądz biskup Józef Drzazga. Pracownicy Państwowego Konserwatora Zabytków w Warszawie przystąpili do konserwacji głównego ołtarza. Od 5 do 12 maja 1973 roku odbywa się kolejna w parafii Misja święta. Pamiątką po niej jest tabliczka umieszczona na krzyżu misyjnym z 1966 roku. Zakończone zostały prace przy remoncie murów i ogrodzenia kościelnego. W 1974 roku z pomocą pana Kaweckiego sprowadzono trzy dzwony do kościoła, które 17 listopada zostały konsekrowane przez ks. biskupa dr. Józefa Drzazgę. W 1977 roku i w latach następnych dokonano szereg koniecznych prac renowacyjnych w kościele i plebanii. Wewnątrz kościoła ułożono posadzkę z terakoty i przystąpiono do gruntownego remontu dachu i sufitu. 5 grudnia 1978 roku kościół został ponownie konsekrowany, ku czci Trójcy Przenajświętszej przez wiktariusza kapitulnego Diecezji Warmińskiej, ks. bp. dr. Jana Obłąka. W Starych Juchach trwał jednocześnie, aż do roku 1980, remont starej i mocno nadwerężonej przez czas plebanii. W latach 1980 - 1983 przystąpiono do dalszego remontu kościoła. Trzeba było osuszyć zawilgocone i zagrzybione ściany. W tym celu zdjęto ze ścian tynki i w ich miejsce ułożono boazerię. Sufit w nawach bocznych oraz w części nawy głównej nad prezbiterium i organami został pokryty deskami z modrzewia. Słupy organowe oszalowane zostały również modrzewiowym drewnem. W czerwcu 1983 roku przystąpił ks. Edward Burczyk do budowy nowego domu parafialnego. Już w dwa lata później, 22 sierpnia 1985 roku, ks. bp dr Wojciech Ziemba, ówczesny sufragan olsztyński, dokonał poświęcenia kamienia węgielnego. Budowa plebanii trwała ponad 13 lat, do listopada roku 1996. Nim fakt ten nastąpił, parafia w Starych Juchach przeżyła dwa ważne wcześniejsze wydarzenia. W 1987 roku minęło okrągłe pięćsetlecie od założenia parafii. Dla upamiętnienia rocznicy (a także II nawiedzenia kopii obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej i trzeciej pielgrzymki Jana Pawła II do ojczyzny) w bocznym wejściu do kościoła została urządzona kaplica ku czci Matki Boskiej Częstochowskiej, przybyły w kościele dwa nowe konfesjonały i krzesło dla celebransa oraz nowe drzwi w głównym przedsionku. Główne uroczystości 500 lecia parafii odbyły się 2 grudnia 1987 roku z udziałem ks. metropolity, abp. dr. Edmunda Piszcza. Drugim ważnym wydażeniem dla parafii i całego kościoła w Polsce było ustanowienie, na mocy bulli papieża Jana Pawła II z 25 marca 1992 roku, Totus Tuus, kilkunastu nowych diecezji. Od tego momentu parafia Stare Juchy znalazła się w diecezji ełckiej.

                W sierpniu 1993 roku kościół w Juchach wzbogacił się w nowe organy, wykonane - z użyciem wielu starych części - przez znakomitego mistrza w tej dziedzinie, z Wronek koło Poznania, pana Mariana Nawrota. W trzy lata później ordynariusz nowej diecezji ełckiej ks. bp dr Wojciech Ziemba dokonał poświęcenia nowej plebanii w Starych Juchach. W kwietniu 1998 roku, dokładnie w dniu 27 tego miesiąca, podczas nieobecności proboszcza doszło do nieszczęśliwego wypadku wybuchu pożaru plebanii. Budowany z wielkim wysiłkiem i dużym nakładem środków Kościoła i wiernych obiekt parafialny uległ poważnemu zniszczeniu. Prawie natychmiast podjęta została jego odbudowa, która trwa do dzisiaj. We wrześniu 1998 roku po raz pierwszy w historii kościoła odprawiono dwujęzyczne (j. polski i niemiecki) nabożeństwo ekumeniczne o błogosławieństwo Boże Narodom Polski i Niemiec, oraz wszystkim chrześcijanom którzy mieszkali i mieszkają w Starych Juchach.


Dane historyczne:

Proboszczowie ] [ Diakoni ewangeliccy ] [ Wikariusze ] [ Organiści ] [ Katechetki ]

Proboszczowie parafii

1. Paweł od 1487 do 1490
2. Stanisław od 1490 do 1513 (?)

3. Michael Rogala od 1534 do 1566 (dziękuję za informację Panu Kuno Rogalla)

4. Hieronim Pogorzelski od 1584 do ?
5. Mikołaj Bielica od 1593 (?) do 1625
6. Jakub Prostka od 1625 do ?
7. Jan Columbus od 1640 do 1657
8. Michał Mittelpfordt od 1658 do 1666
9. Stanisław Bystram de Radlin od 1667 do 1676
10. Mateusz Tucholowius od 1676 do 1715
11. Marcin Tucholowius od 1715 do 1721
12. Marcin Westerholz od 1721 do 1757
13. adiunkt Jan Joachim Schmidt od 1751 do 1754
14. adiunkt Jakub Matyszczyk od 1755 do 1757
15. Jan Bernard Lange od 1757 do 1801
16. adiunkt Jan Tomasz Skrodzki od 1794 do 1800
17. ? od 1801 do 1824
18. Wojciech Leopold Pianka od 1825 do 1857, (1825-1831) adiunkt
19. Gottlieb Emil J. E. Stern od 1857 do 1876
20. Jan Fryderyk Moritz Gawlik od 1877 do 1897
21. Jerzy Emil Brehm administrator w 1897
22. Emil Wilhelm Vogelreuter administrator w 1898
23. Franz Eduard Fr. Kahnert od 1898 do 1908
24. Hermann Adolf Niklas od 1908 do 1921
25. Ernst Stern od 1922 do 1930
26. Eduard August Maaß od 1931 do XI 1944
27. Franz Nieden od XII 1944 do 22 I 1945

28. Karol Foks od 1946 roku do 1953 (zmarł)
29. Bronisław Zarzycki od 1953 do 1956 (przeniesiony do Boguchwał)
30. mgr Stanisław Orłowski od 1956 do 1962 (przeniesiony do Braniewa)
31. Józef Zasas od 1962 do 1965 (wyjechał do USA)
32. Edward Burczyk od 13.03.1965 do 30.06.2005
33. Jan Adaszczyk od 01.07.2005

Diakoni ewangeliccy parafii Stare Juchy

1. Jan Niciconius do 1572 roku
2. Niciconius do 1578 roku
3. Hieronim Pogorzelski do 1579 roku
4. Mikołaj Belica od 1593 roku
5. Jakub Zieliński od 1623 do 1625 roku
6. Kasper Madejka od 1657 do 1679 roku
7. Gregorius Flöß od 1679 do 1710 roku
8. Jan Cibulcovius w 1721 roku
9. Krzysztof Jegliński od 1722 do 1730 roku
10. Jerzy Radtke od 1730 do 1737 roku
11. Paweł Gregorowius od 1738 do 1743 roku
12. Bernard Lange od 1743 do 1757 roku
13. Jan Sobotka od 1757 do 1783 roku
14. adiunkt Gottlieb Stern od 1786 do 1787 roku
15. adiunkt Jan Benjamin Lange od 1789 roku

Wikariusze parafii Stare Juchy

1. Mandelka zakon Werbistów
2. Józef Walski, 26 czerwca 1963 przeniesiony do Gietrzwałdu
3. Marian Próchniak mjr Wojska Polskiego
4. Józef Gromek przeniesiony do Lidzbarka Warmińskiego
5. Stanisław Stańczuk -> przeniesiony do Olsztynka
6. Józef Kasperowicz -> przeniesiony do Wieliczek
7. Tadeusz Rudziński
8. Tadeusz Korostyński (od 23 lipca 1997 r. do 18 września 1999 )
9. Sławomir Kudrawiec (od 25 sierpnia 2000 r. do 25 sierpnia 2002 r.)

10. Wojciech Luto (od 25 siepnia 2002 r. do czerwca 2004 r.)
11. Janusz Haraburda (od czerwca 2004 r.)
12. Kazimierz Mikołajczyk (od lipca 2006 r.)

Filia w Zelkach

Stanisław Kowalski - od 1971 r. do marca 1978 r.

Filia w Grabniku

Romuald Czajewski - od 1963 r. do 1971 r.
Stanisław Rogowski - filia w Grabniku od 1971 r. do 1982 r.

Organiści parafii Stare Juchy

1. Jan Stasiewicz
2. Stanisław Swarcewicz (od 1952 r. do maja 2005 roku)

Katechetki parafii Stare Juchy

1. Wanda Wasilewska
2. Wanda Rudak
3. Danuta Januszkiewicz
4. Wanda Jakubiak
5. Elżbieta Fudala
6. Zofia Drelich (od 1974 roku)


Historia |   | Dawne kościoły filialne |   | Podstawowe dane |   | Rysunki Jana Kaweckiego |   | Zdjęcia |

Stare Juchy |

Tekst - Michał Kawecki